COSMO TÜRKÇE – Almanya'da öne çıkan konularda bilgilendirici Türkçe podcast

Fransa'da eylemler Eylül ayı ortasında Créteil'deki bir lisede başladı. Öğrenciler öğretmen eksikliğini, kalabalık sınıfları ve bakımsız okul binalarını protesto ediyordu. Okul blokajları kısa sürede tüm ülkeye yayıldı. Üniversite öğrencileri, sendikalar ve Sarı Yelekliler de harekete katıldı, talepler hayat pahalılığına ve kamu hizmetlerine uzandı. 17 Ekim Cumartesi günü İçişleri Bakanlığı'na göre ülke genelinde 550 bin kişi sokaktaydı, bunların 110 bini Paris'teydi.

Türkiye'nin en çok izlenen muhalif kanallarından Halk TV'ye 14 Ekim'de kayyum atandı. Polis sabahın erken saatlerinde kanalın İstanbul'daki binasında arama yaptı, canlı yayın durduruldu ve kanalın sosyal medya hesaplarına erişim engeli getirildi. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, kanal sahibi Cafer Mahiroğlu hakkında rüşvet, ihaleye fesat karıştırma ve suçtan kaynaklanan malvarlığını aklama iddialarıyla soruşturma yürütüyor. Londra'da yaşayan Mahiroğlu suçlamaları reddediyor. Genel Yayın Yönetmeni Suat Toktaş, kayyum altında çalışmayı reddederek istifa etti. Bir yıl önce de TELE1'e kayyum atanmıştı. Son haftalarda haber sitesi T24'e erişim engeli getirildi, fon soruşturmasını haberleştiren gazeteciler tutuklandı ya da ev hapsine alındı. Sınır Tanımayan Gazeteciler'in 2026 endeksinde Türkiye, 180 ülke arasında 163. sırada. Peki bu tablo Türkiye'de basın özgürlüğü için ne anlama geliyor? Gazeteci ve akademisyen Can Ertuna ile konuştuk. Mikrofonda Adnan Ağaç ve Erkan Aslan var.

Necati Şahin, 1955’te Sivas’ın bir köyünde doğdu. Öğretmen olarak geldiği Almanya’da eğitimci, tiyatrocu, yazar ve kültür insanı olarak iz bıraktı. Bağlamayı senfoniyle buluşturdu, 1246 kişiyi aynı sahnede bir araya getirdi, tiyatroyla kuşaklar ve kültürler arasında köprüler kurdu. Necati Şahin, bu bölümde Ekim başında yayımlanan yeni kitabı "Allah’ım Beni Türk Yap" ile bizi çocukluğuna, kimliğine ve hafızasında iz bırakan hikayelere götürüyor. Mikrofonda Gökçe Göksu var.

Üniversite diploması Almanya’da iş hayatına açılan kapının anahtarı olarak görülüyordu. Ancak bugün bu tablo değişiyor. Federal İstihdam Ajansı’nın verilerine göre, 2025 yılında işsiz üniversite mezunlarının sayısı 335 bine ulaştı. Oysa 2022’de üniversite mezunları arasında işsiz sayısı 200 bin civarındaydı. Peki üniversite mezunu olmak neden artık tek başına yeterli değil? Gençlerin iş bulamamasının sebebi ekonomideki durgunluk mu, yoksa yapay zekanın kullanılması gibi iş piyasasının değişmesi mi? Bu soruları Avrupalı Türk İş İnsanları Derneği Başkanı (ATİAD) Aziz Sarıyar ile konuştuk. Mikrofonda Gökçe Göksu ve Serap Doğan var.

SPD’nin eş genel başkanı Bärbel Bas, 12 Ekim’de parti başkanlığından istifa ettiğini açıkladı ve Başbakan Friedrich Merz’den Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı görevinden alınmasını istedi. Bas, kararının gerekçesi olarak üvey kızının ölümünü ve koalisyon ortağı CDU/CSU’dan gelen eleştirileri gösterdi. Federal milletvekilliğini ise sürdürecek. Bakanlığa eski Rheinland-Pfalz Başbakanı Alexander Schweitzer atandı. Parti başkanlığının kime geçeceği ise belirsiz. Lars Klingbeil, parti liderliğinin bu yıl içinde yeniden seçilmesini istiyor. Manuela Schwesig, Anke Rehlinger, Hubertus Heil ve Boris Pistorius gibi isimler konuşuluyor. SPD son seçimlerde tarihi kayıplar yaşadı; Berlin’de yüzde 18,4'le yüz yılı aşkın sürenin en kötü sonucunu aldı. Peki Bas’ın istifası SPD’nin ve koalisyonun geleceği için ne anlama geliyor? Gazeteci Ahmet Külahçı ile konuştuk. Mikrofonda Gökçe Göksu ve Serap Doğan var.

Almanya'da ilk kez AfD'li bir siyasetçi eyalet meclisi başkanı oldu. Tobias Rausch, 6 Ekim'de Saksonya-Anhalt Eyalet Meclisi Başkanlığına 48 oyla seçildi. AfD ve BSW'nin toplam sandalye sayısı 44. Gizli oylamada gelen dört ek oyun kimden geldiği bilinmiyor; Rausch bu oyların CDU'dan geldiğini söylüyor. AfD, Eylül'deki eyalet seçimlerinde hem Saksonya-Anhalt'ta (%43,8) hem de Mecklenburg-Vorpommern'de (%38,2) birinci parti oldu. Federal anketlerde de birinci sırada. Henüz hiçbir eyalette hükümette değil, ama AfD'li Ulrich Siegmund Aralık'ta Saksonya-Anhalt Başbakanı olmak istiyor. Protestolara ve diğer partilerin "güvenlik duvarına" rağmen AfD'nin seçmen kitlesi büyüyor. Peki aşırı sağcı parti seçmenin gözünde normalleşiyor mu? Bu gelişmeler Almanya'daki Türkiye kökenliler için ne anlama geliyor? Türkiye ve Uyum Araştırmaları Merkezi'nden siyaset bilimci Caner Aver ile konuştuk. Mikrofonda Adnan Ağaç ve Serap Doğan var.

Öğünç Kardelen’in müzik yolculuğu İzmir’de başladı. Dokuz Eylül Üniversitesi’nde şan ve opera eğitimi aldı, 20 yıl önce Almanya’ya geldi ve Köln Müzik Yüksekokulu’nda opera eğitimini sürdürdü. Köln onu indie-folk grubu Kent Koda ile tanıdı; yeni grubu Ahtapot ile ise Anadolu rock ve 70'lerin saykodelik tınılarından beslenen, daha hipnotik bir sound arayışında. Kardelen sahnenin yanı sıra tiyatro için de beste yapıyor: Köln, Düsseldorf ve Bonn’daki çeşitli prodüksiyonlarda müzik direktörlüğü ve bestecilik üstlendi, şu sıralar Heidelberg’de sonbaharda sahnelenecek bir oyunun müziği üzerinde çalışıyor. Öğünç Kardelen ile sunucumuz Gökçe Göksu sohbet etti.

7 Ekim 2023'te Hamas'ın İsrail'e düzenlediği saldırılarda yaklaşık 1.200 kişi hayatını kaybetti, yaklaşık 250 kişi rehin alındı. İsrail'in ardından başlattığı askeri operasyonlarda Gazze büyük ölçüde yıkıldı. Hamas kontrolündeki Gazze Sağlık Bakanlığı'na göre bugüne kadar 74 binden fazla Filistinli hayatını kaybetti, 175 binden fazla kişi yaralandı. Ekim 2025'te yürürlüğe giren ateşkese rağmen ölümler sürüyor. Almanya ise tarihsel sorumluluğuna atıfla İsrail'in yanında durmaya devam ediyor. Bu tutum Almanya'da toplumu böldü mü? Müslüman ülkeler kökenli göçmenlerde nasıl bir kırılma yarattı? Siyasi ve toplumsal tartışma alanı daraldı mı? Peki ya Müslüman toplumun kendi seçici duyarlılığı? Osnabrück Üniversitesi İslam İlahiyatı Enstitüsü'nden din ve göç sosyoloğu Prof. Dr. Rauf Ceylan ile konuştuk. Mikrofonda Gökçe Göksu ve Elmas Topcu var.

Şubat 2023'te Heilbronn'da hız sınırı 40 olan bir caddede yaklaşık 100 km/s hızla giden bir sürücü, bir ailenin arabasına çarptı. 42 yaşındaki aile babası hayatını kaybetti, eşi ve iki çocuğu yaralandı. Almanya'da doğup büyüyen Türkiye vatandaşı sürücü, cinayetten 9 yıl gençlik cezası aldı. Kendisi o dönem 20 yaşındaydı. Şimdi Baden-Württemberg Yüksek İdare Mahkemesi, onun Türkiye'ye sınır dışı edilmesini de kesinleştirdi. Genç, cezasını çektikten sonra 8 yıl boyunca Almanya'ya ve AB ülkelerine giremeyecek. Yasa dışı yarışlar ise artmaya devam ediyor: Kuzey Ren-Vestfalya'da geçen yıl hem yarış sayısı hem de bu yarışlarda ölenlerin sayısı rekor kırdı. Almanya'da doğmuş bir gencin sınır dışı edilmesi ne anlama geliyor? Aileler, ağır bir suçun oturum hakkını kaybettirebileceğini biliyor mu? Almanya Türk Toplumu Başkanı Gökay Sofuoğlu ile konuştuk. Mikrofonda Gökçe Göksu ve Elmas Topcu var.

Türkiye'deki bazı yatırım şirketleri, Türkiye ve Almanya'daki yüz binlerce kişiyi "büyük para kazanacaksınız" vaadiyle fonlara yönlendirdi. Yaklaşık 500 bin mağdur ve 15 milyar Euro'luk devasa bir miktar söz konusu. Manipülasyon nedeniyle yatırım şirketlerinin yöneticilerinden 60'ı aşkın kişi gözaltına alındı veya tutuklandı. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “sorumlulardan hesap sorulacak” dediği süreç, AK Parti içindeki bazı isimlere yönelik iddialara da uzanıyor. Peki mağdurlar parasını geri alabilecek mi? Ekonomist Uğur Gürses ile fon krizinin Borsa İstanbul'a, yatırımcı güvenine etkilerini ve krizin siyasi boyutunu konuştuk. Mikrofonda Gökçe Göksu ve Elmas Topcu var.

Türk Müziği'nin sevilen sanatçısı Gaye Su Akyol, Kuzey Ren Vestfalya'da WDR Funkhaus Orkestrası eşliğinde iki konser verecek. İlk konser 2 Ekim cuma akşamı Köln'deki WDR Funkhaus binasında, ikinci konser ise 3 Ekim cumartesi akşamı Dortmund'daki Konzerthaus gösteri merkezinde. Hayatı İstanbul ve Berlin arasında geçen müzisyen, bu konserler öncesinde WDR'deki stüdyomuzu ziyaret etti, sunucumuz Aydın Işık'ın sorularını yanıtladı. Samimi, derinlikli ve hoş bir sohbet sizi bekliyor.

Elif Eralp seçim akşamı yaptığı konuşmada şöyle demişti: "Hep beraber bir tarih yazdık." Sol Parti Berlin'de seçimi kazandı, ancak başkentte hükümet kurmasına karşı büyük bir muhalif cephe oluştu. Alman basınında çıkan haberlere göre, özellikle antisemit suçlamaları ile Sol Parti ciddi bir şekilde hedef alınıyor. Eleştirenlerin arasında Cem Özdemir de var. Peki şimdi ne olacak? Sol Parti, Yeşiller ve SPD ile koalisyon hükümeti kurabilecek mi? Ekibimizden Erkan Aslan son gelişmeleri derledi. 2017'de Almanya'ya yerleşen ve Berlin'de eyalet meclisine seçilen barış akademisyeni Betül Havva Yılmaz ile Sol Parti'ye yönelik tepkileri ve bunun partiyi nasıl etkilediğini konuştuk. Mikrofonda Aydın Işık var

Avrupa'da savaş kaygısı giderek büyüyor. Ağustos başında Leipzig/Halle Havalimanı'nda patlayıcı yüklü bir dron, Ukrayna'ya mühimmat taşıyan bir kargo uçağına çarptı. Almanya bu saldırı girişiminden Rusya'yı sorumlu tuttu. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ise suçlamaları "gerçek bir savaşın başlangıcı" olarak nitelendirdi. Tarafsızlığıyla bilinen İsviçre yeni güvenlik stratejisinde hibrit tehditlere ve dron saldırılarına karşı önlemleri öne çıkardı. İsviçre halkı da tarafsızlığı daha katı hale getirecek girişimi yüzde 70'in üzerinde oyla reddetti. Almanya ise 2027'de savunmaya yaklaşık 140 milyar euro ayırmayı planlıyor. Avrupa gerçekten Rusya ile bir savaşa mı hazırlanıyor, yoksa asıl tehdit sabotaj ve siber saldırılar mı? Ekibimizden Erkan Aslan son gelişmeleri aktardı, Kadir Has Üniversitesi'nden güvenlik ve strateji uzmanı Prof. Dr. Serhat Güvenç ile konuştuk. Mikrofonda Aydın Işık ve Erkan Aslan var.

"Ölü Deniz" adlı stand-up gösterisi nedeniyle 88 gündür tutuklu olan komedyen Deniz Göktaş, davanın ilk duruşmasında tahliye edildi. İstanbul 14. Asliye Ceza Mahkemesi, Göktaş'ı "suçu ve suçluyu övme" suçlamasından beraat ettirdi. Mahkeme, "halkı kin ve düşmanlığa tahrik" suçunun unsurlarının oluşmadığına karar verdi ve bu suçlamayı "dini değerleri aşağılama" olarak değerlendirerek 7 ay 15 gün hapis cezası verdi. "Cumhurbaşkanına hakaret" suçundan ise 11 ay 20 gün hapis cezası verildi. Göktaş'ın toplam cezası 1 yıl 7 ay 5 gün. Göktaş hükümle birlikte tahliye edildi. Savcı mütalaasında Göktaş'ın üç suçtan da cezalandırılmasını ve tahliyesini istemişti. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın avukatı da duruşmada davaya katılma talebinde bulundu. Göktaş savunmasında, 3 Temmuz'dan beri "kuyu tipi" olarak bilinen yüksek güvenlikli bir cezaevinde güneş görmeden tutulduğunu anlattı. Suçlama konusu esprileri 100 binden fazla seyircinin önünde yaptığını ve tek bir şikâyet almadığını söyledi. "Diktatör" ifadesinin hakaret değil siyasi bir nitelendirme olduğunu savundu ve beraatını istedi. Mahkemenin kararını MLSA Eş Direktörü Barış Altıntaş ile konuştuk. Mikrofonda Aydın Işık ve Erkan Aslan var.

Hakan Taş, 15 Eylül 1966’da Erzincan’ın Kemah ilçesinde doğdu. Ailesi daha sonra Erzincan’dan İstanbul’a göç etti. Taş, 14 yaşındayken, 1980 yılında ailesiyle birlikte önce Münih’e yerleşti. Burada bir yıl yaşadıktan sonra ise bugüne dek evi olan Berlin’e taşındı. 2011 yılında Sol Parti’den ilk kez Berlin eyalet parlamentosuna seçilen Hakan Taş, eşcinsel kimliğini hiç gizlemedi. Göçmen kimliğine cinsel yönelimi de eklenince karşılaştığı ötekileştirmenin, maruz kaldığı tehdit ve hakaretlerin dozu da artmış oldu. Ancak ayrımcılıkla mücadele ve adalet arayışı, onun siyasete girmesinde önemli motivasyonu oldu. 2021 senesine kadar Berlin’de milletvekilliği yapan Hakan Taş ile Cosmo Türkçe’nin “Bizden biri” serisi için Adnan Ağaç konuştu.

Türkiye’nin 15 ilinde LGBTİ birey ve derneklere yönelik yapılan operasyon dalgası tüm dünyada geniş yankı uyandırdı. “Ailem Güvende” adı altında yürütülen operasyonlarda onlarca kişi gözaltına alınıp tutuklanırken pek çok dernek, aktivist ve gazetecinin sosyal medya hesaplarına erişim engeli getirildi. Türkiye’deki siyasi ve toplumsal atmosfer, bir cinsel azınlığa mensup olmanın artık fiilen suç mu sayıldığı sorusunu akıllara getiriyor. Cosmo Türkçe, Berlin’de yaşayan yazar Barbaros Altuğ ile son operasyonları ve LGBTİ’lere yönelik Türkiye ile dünyadaki gidişatı konuştu. Mikrofonda Adnan Ağaç ve Serap Doğan var.

Almanya'da Federal Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni yasa taslağına göre, mağaza, restoran ve hizmet sektöründeki işletmelere en az bir Avrupa merkezli dijital ödeme seçeneği sunma zorunluluğu geliyor. Tüketiciler küçük alışverişlerde bile ek komisyon ödemezken, nakit kullanım hakkı da korunmaya devam ediyor. Kayıt dışı ekonomiyle mücadele etmeyi hedefleyen bu düzenlemenin arka planını ve işletmelere getireceği yükü, yılların tecrübesine sahip gastronom ve işletme sahibi Fazıl Bay ile masaya yatırdık. Mikrofonda Adnan Ağaç ve Serap Doğan var.

Başkent seçimini yapti. Berlin'de sandıklar açıldı, siyasi dengeler değişti. Elif Eralp liderliğindeki Sol Parti yüzde 25,7 oyla Berlin seçimlerinin birinci partisi oldu. Eralp şimdi Almanya'nın başkentini yönetmeye hiç olmadığı kadar yakın. Ancak Berlin'de asıl soru şimdi başlıyor: Sol Parti kiminle koalisyon kuracak ve Elif Eralp Berlin'in başına geçebilecek mi? Pazar gününün bir diğer önemli seçim adresi ise Mecklenburg-Vorpommern'di. Burada tablo Berlin'den oldukça farklıydı. AfD yüzde 38,2 oyla birinci parti oldu. SPD yüzde 35,5 ile ikinci sırada kaldı. CDU ise yüzde 5'lik seçim barajını aşamayarak ilk kez bir eyalet meclisinin dışında kaldı. Bu sonuç, Başbakan Friedrich Merz'in liderliğindeki CDU açısından önemli bir yenilgi anlamına geliyor. Zira iktidardaki CDU'nun bir eyalet seçiminde meclis dışında kalması, federal hükümetin göreve gelmesinden sonraki siyasi dengeler açısından dikkat çekici bir sonuç. Peki Almanya'nın iki eyaletinde birbirinden çok farklı sonuçlar ortaya çıkması ne anlama geliyor? Berlin'de Sol Parti neden bu kadar yükseldi? CDU'nun baraj altında kalması Friedrich Merz ve federal hükümet açısından ne ifade ediyor? Ve en önemlisi: Bu sonuçlar Almanya'nın federal siyasetini nasıl etkileyebilir? Bütün bunları siyaset bilimci Prof. Dr. Emre Arslan ile konuştuk. Mikrofonda Adnan Agaç ve Serap Doğan var.

İlk romanı "Es ist so einsam im Sattel, seit das Pferd tot ist" (At Öldüğünden Beri Semer Çok Issız) ile 1995 yılında büyük bir çıkış yakalayan ve Alman edebiyatının en özgün genç kalemlerinden biri sayılan Selim Özdoğan, 30 yılı aşkın kariyerine 20'den fazla eser sığdırdı. Göç ve ailesinin geldiği kültürün izleri edebiyatında önemli yer alan yazar bir "göçmen edebiyatçısı" olarak etiketlenmeye ise karşı çıkıyor. Bir yazar olarak özgürlüğü, göç hafızasını ve gelecek projelerini konuştuk. Mikrofonda Gökçe Göksu ve Serap Doğan var.

Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı'nın (PISA) sonuçları, Almanya için alarm verici bir tabloyu ortaya koydu. Öğrenciler okuma, matematik ve fen bilimlerinde şimdiye kadarki en düşük seviyeyi gördü. Peki, eğitimdeki bu kötü gidişatın sebebi ne; önümüzdeki yıllar için toplumsal, siyasi ve ekonomik sonuçları neler olacak? Göç kökenli olmak eğitimde rol oynuyor mu? Almanya gibi bir refah ülkesinde fırsat eşitliği var mı? Konunun farklı boyutlarını, kendisi de eğitimci olan KRV Eyalet Milletvekili Dilek Engin ve FÖTED Eş Başkanı Dr. Aysun Aydemir ile konuştuk. Mikrofonda Gökçe Göksu ve Serap Doğan var.